Voortaan kunnen alle consumenten dus overstappen naar een andere leverancier, de concurrentie uitspelen en mogelijk dus minder betalen. Dankzij wat? De vrijmaking!

Vlaanderen heeft de energiemarkt in 2003 voor concurrentie opengesteld. Het was nog wachten tot 1 juli 2007 vooraleer dat ook in Wallonië en in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest het geval was. Die vrijmaking is op vandaag overal in België van kracht en ze heeft de werking van de sector grondig gewijzigd.

Elke consument kan voortaan een contract afsluiten met een gas- en elektriciteitsleverancier naar keuze. Dit is ongetwijfeld een voordeel. De keerzijde van de medaille is evenwel dat de liberalisering, door het groter aantal spelers, het systeem er complexer op heeft gemaakt. Was je dat nooit opgevallen? Dan is het nu het moment om je geheugen op te frissen en eens na te gaan hoe de energiemarkt vroeger geregeld was!

Voor de liberalisering waren er monopolies

Logos de Engie Electrabel en LuminusVoor de vrijmaking was de elektriciteitsmarkt in handen van Electrabel en Luminus, die instonden voor de productie, de levering en het transport. De gemeentelijke overheidsentiteiten organiseerden de distributie.

De gasmarkt werd geregeld door het bedrijf Distrigas. Dit bedrijf stond in voor de aankoop, de opslag en de aanvoer van het gas via leidingen tot aan het distributienet. De intercommunales vervoerden het gas vervolgens tot aan de woningen en factureerden het verbruik aan de huishoudens.

Tot dan toe hadden die bedrijven dus een monopolie op de distributie, de levering en het transport van gas. Met de vrijmaking van de markt heeft de Europese Unie deze activiteiten verplicht willen scheiden, en wel om twee redenen: de energieprijzen doen dalen door de concurrentie te bevorderen en de kwaliteit van de dienstverlening aan de consumenten verbeteren. Wat dit laatste punt betreft heeft ze verschillende maatregelen ingevoerd zoals de oprichting van onafhankelijke regulatoren.

Vervolgens, een energiemarkt in volle ontwikkeling met nieuwe regels

De liberalisering is er evenwel niet van vandaag op morgen gekomen. Vooraleer die kon worden afgerond moesten verschillende horden worden genomen. De bedoeling was om regels op te stellen die niet discriminerend waren tegenover de verschillende spelers en die tegelijk de rechten van de consument respecteerden. Zo zijn er verschillende opeenvolgende Europese richtlijnen afgekondigd, waardoor de markt op een gezonde basis volledig kon worden opengesteld.

Deze wetgeving heeft lang op zich laten wachten maar was noodzakelijk om de organisatie en werking van de elektriciteits- en aardgassector vast te leggen. Ze heeft met name gezorgd voor de reglementering van het transport en de levering van energie, en van de toegang tot de nationale markt. Want uiteraard kan niet zomaar om het even wie, energieleverancier of -distributeur worden. Zonder voorafgaande toestemming is het als bedrijf immers onmogelijk zich in dit marktsegment te begeven.

Dit belet evenwel niet dat er sinds de liberalisering steeds meer spelers op de markt actief zijn. Dit was dan ook de uiteindelijke bedoeling, om de prijzen te doen dalen. Maar tegelijk is het ganse plaatje er zoveel complexer op geworden, waardoor de consument er soms niet meer aan uitgeraakt welke speler precies wat doet. En nochtans bestaat er, zoals je zult kunnen vaststellen, voor een aantal activiteiten nog altijd een monopolie.

De spelers die er na de vrijmaking zijn bijgekomen

De liberalisering heeft ervoor gezorgd dat een aantal actoren die op de energiemarkt actief waren, hun verantwoordelijkheden aan anderen moesten afstaan. In de praktijk werden de bedrijven die op verschillende niveaus actief waren verplicht afstand te doen van hun activiteiten om de concurrentie op de markt niet te vervalsen. Door deze verplichting hebben nieuwe soorten spelers hun opwachting op de markt gemaakt Die spelers hebben intussen de aanvoer van energie onder elkaar verdeeld.Overzicht van de weg die energie aflegt vanaf de productie tot aan de consumptie

Eerst zijn er de elektriciteitsproducenten en gasimporteurs. Sinds de vrijmaking van de energiemarkt is deze activiteit opengesteld voor de concurrentie en nieuwe bedrijven zoals Mega en Eni zijn op de markt verschenen. Engie Electrabel en Luminus blijven evenwel nog altijd de grootste elektriciteitsproducenten in België. Hun opdrachten? De energie die is geproduceerd of die op ons grondgebied is aangevoerd doorverkopen aan leveranciers en aan grote industriële gebruikers, en die vervolgens doorsturen naar het net van de transmissienetbeheerders (TNB’s).

De TNB’s zijn bedrijven die de hoogspanningslijnen en hogedrukleidingen moeten beheren, onderhouden en verbeteren.  Zij staan in voor de aanvoer van energie vanaf de elektriciteitscentrales en gasterminals tot bij de industriële klanten en de regionale distributiebeheerders. In het verleden deed Electrabel dat voor elektriciteit en Distrigas voor gas. Op vandaag zijn het respectievelijk Elia en Fluxys die daarvoor instaan en die daarmee op hun beurt ook een monopoliepositie bekleden.

Daarnaast zijn er nog de distributiesysteembeheerders (DSB’s) of intercommunales. Ook zij voeren verschillende taken uit. De belangrijkste zijn de omzetting van elektriciteit in laagspanning en van gas in lage druk en vervolgens de rechtstreekse bevoorrading van de huishoudens via een netwerk van kabels en leidingen. Binnen de zone waar ze actief zijn beschikken ze over een monopolie, ze zijn dus een van de bevoorrechte aanspreekpunten van de consument sinds de openstelling van de markt.

En last but not least zijn er de leveranciers. Ook zij staan permanent in contact met de eindklanten aangezien zij energie doorverkopen die ze hebben aangekocht bij producenten/importateurs, of die ze zelf hebben geproduceerd. Binnen het kader van deze commerciële activiteit bieden ze verschillende types contracten aan met elk een bepaalde duur en bepaalde prijzen voor elektriciteit en/of gas. Een ruime waaier aan aanbiedingen dus die te danken zijn aan de liberalisering en waardoor leveranciers met elkaar konden concurreren.

Schema waaruit blijkt op welk niveau de vrijmaking van de markt zich heeft afgespeeld

Foto : BRUGEL

Om de markt te reguleren werden ook vier instellingen opgericht. De CREG is actief op federaal niveau terwijl de CWaPE, BRUGEL en de VREG respectievelijk bevoegd zijn voor het Waals, Brussels en Vlaams Gewest.

De voordelen van de vrijmaking voor de consument

De liberalisering van de markt, en vooral dan van de levering van gas en elektriciteit heeft tot een explosie van het aantal leveranciers en aanbiedingen geleid. Ook al wordt de consument soms duizelig van zoveel complexiteit, toch heeft hij alleen maar baat bij de herstructurering van de sector. Zo kan hij voortaan de leverancier kiezen die het best aan zijn criteria voldoet: vaste of variabele prijs, goedkoopste tarief op de markt, groene stroom, Greenpeace ranking … Zo ongeveer alles is mogelijk! Toch kan je als consument beter een energieprijsvergelijker gebruiken om snel en makkelijk de aanbiedingen te identificeren die het best bij je behoeften en ambities aansluiten.

Om particulieren er bovendien toe aan te zetten naar een andere gas- of elektriciteitsleverancier over te stappen en zo van de concurrentie te profiteren, zijn de verbrekingsvergoedingen in 2012 afgeschaft. En dat is niet het enige goede nieuws want voortaan hoeft de klant niet langer een opzegbrief op te sturen. Het is immers de nieuwe leverancier die alle administratieve formaliteiten tegenover de vroegere leverancier regelt.

Bronnen

Reageren!